Van'da Atık Yönetimi: Enerjiye Dönüşüm ve Sürdürülebilir Yaklaşım Vurgusu

Türkiye Çevre Platformu (TÜRÇEP) Genel Sekreteri Ali Kalçık, Van Gölü Havzası'nda atık yönetiminin çevre, su kaynakları ve halk sağlığı üzerindeki kritik etkilerine dair önemli açıklamalarda bulundu. Kalçık, geçmişte uygulanan vahşi depolama yöntemlerinin yarattığı çevresel tahribata dikkat çekerek, evsel atıkların kaynağında ayrıştırılması ve geri kazanım süreçlerinin şeffaf bir şekilde yürütülmesinin gerekliliğini vurguladı.

Kalçık, özellikle Van'da geçmişte uygulanan vahşi depolama pratiklerinin ciddi çevresel sorunlara yol açtığını dile getirdi. Sıhke Gölü'nün üst bölümünde yer alan eski depolama alanının, hem yerleşim yerlerine hem de su kaynaklarına yakınlığı nedeniyle bölge üzerinde büyük bir çevresel baskı oluşturduğunu belirtti. Bu alanlarda biriken atıkların rüzgar aracılığıyla geniş bir alana yayıldığını, kötü koku ve dumanın bölge sakinlerinin günlük yaşam kalitesini düşürdüğünü aktardı. Ayrıca, sulak alanlara, dere yataklarına ve toprağa sızan atık sularının, su kaynakları ve doğal yaşam için ciddi tehditler barındırdığını ifade etti.

Atık Tesisinin Varlığı Önemli Bir Kazanımdır

Kalçık, Van'da modern ve düzenli bir atık işleme tesisinin faaliyete geçmesini, geçmişte yaşanan doğrudan çevresel kirliliğin önüne geçilmesi adına 'önemli bir kazanım' olarak değerlendirdi. Ancak bu kazanımın sürdürülebilirliğinin yalnızca tesisin varlığına bağlı olmadığını vurgulayan Kalçık, şu noktalara dikkat çekti:

• Atıkların kaynağında ayrıştırılması,
• Düzenli ve sağlıklı bir şekilde toplanması ve taşınması,
• Halkın süreç hakkında etkin bir şekilde bilgilendirilmesi,
• Atık yönetim sürecinin şeffaf bir biçimde denetlenmesi.

Aksi takdirde, sorunun sadece bir konumdan başka bir konuma taşınmış olacağını belirten Kalçık, evsel atıkların yalnızca 'çöp' olarak görülmemesi gerektiğini ifade etti. Mutfak artıkları, pazar atıkları, bahçe yaprakları, ambalajlar, kağıt, cam, metal, plastik, soba külü ve tehlikeli atıklar gibi farklı bileşenlerin aynı torbaya konulmasının, hem geri kazanım potansiyelini ortadan kaldırdığını hem de çevresel riskleri artırdığını kaydetti.

Organik atıkların kompostlama yoluyla toprağı zenginleştirebileceğini, kağıt, cam, metal ve plastiğin geri dönüştürülmesiyle yeni hammadde ihtiyacının, enerji tüketiminin ve doğa üzerindeki baskının azalacağını dile getiren Kalçık, pil, ilaç, elektronik eşya, boya gibi tehlikeli bileşenlerin ise ayrı toplanmadığı takdirde toprak, hava ve su kaynaklarını kirleterek ciddi zararlara yol açabileceği uyarısında bulundu.

Ali Kalçık, atık ayrıştırma bilincinin evlerden okullara, iş yerlerinden pazarlara ve kamu kurumlarına kadar geniş bir yelpazede yaygınlaştırılması gerektiğini vurguladı. Özellikle çocuklara küçük yaşlardan itibaren atığı azaltma, yeniden kullanma ve ayrıştırma alışkanlıklarının kazandırılmasının önemine değindi. Ayrıca, okullarda, mahallelerde ve kamusal alanlarda kolay anlaşılır atık toplama noktalarının oluşturulması ve vatandaşların bu sürece aktif katılımını teşvik edecek altyapının bir an önce tesis edilmesi çağrısında bulundu.

Tesisin Kapasitesi ve Yönetim Zorlukları

Van'da faaliyet gösteren atık tesisinin günlük yaklaşık 600 ton atık işleme kapasitesine sahip olduğu belirtilirken, Ali Kalçık, il genelinde üretilen atık miktarının bu kapasitenin üzerinde olduğuna dikkat çekti. Bu durumun, yalnızca kent merkeziyle sınırlı kalmayıp, ilçelerde, beldelerde, köylerde ve kırsal mahallelerde de düzenli atık toplama ve taşıma sistemlerinin acilen kurulmasını zorunlu kıldığını ifade etti. Kalçık, 'Hiçbir atığın dere yatağına, su kaynağına, boş araziye, tarım alanına veya açık alana terk edilmemesi gerektiğini, tek bir kilogram atığın bile doğaya karışmasına müsaade edilemeyeceğini' vurguladı.

Yerel yönetimlere ve ilgili kurumlara çağrıda bulunan Kalçık, atık yönetiminin sadece araç ve konteyner teminiyle sınırlı bir mesele olarak görülmemesi gerektiğini belirtti. Toplama güzergahları, aktarma istasyonları, tesis kapasitesi, çalışanların çalışma koşulları, sızıntı suyu kontrolü, koku ve emisyon ölçümleri gibi unsurların düzenli ve titiz bir şekilde izlenmesi gerektiğini sözlerine ekledi.

Enerji Üretimi, Atık Azaltmanın Önüne Geçmemeli

Tesiste atıklardan enerji üretimiyle yaklaşık 20 bin hanenin elektrik ihtiyacının karşılanabileceği yönündeki açıklamaları da değerlendiren Kalçık, atıktan enerji elde edilmesinin fosil yakıtlara olan bağımlılığı azaltma potansiyeli taşıması açısından değerli olduğunu belirtti. Ancak bu durumun, daha fazla atık üretimi için bir gerekçe oluşturmaması gerektiği uyarısında bulunan Kalçık, atık yönetiminde esas önceliğin, atıkların kaynağında azaltılması, yeniden kullanılması ve geri kazanım süreçlerine verilmesi gerektiğini kesin bir dille ifade etti.

İklim krizi, kuraklık ve su kıtlığı gibi küresel sorunlara da dikkat çeken Kalçık, atık tesisinin etkin ve sürdürülebilir bir şekilde işlemesi için tüm ilgili kurumların, yerel yönetimlerin, üniversitelerin, meslek odalarının, sivil toplum kuruluşlarının ve vatandaşların ortak bir akıl ve iş birliği içerisinde hareket etmesi gerektiğini vurguladı. Kalçık, 'Atığı sadece bertaraf edilmesi gereken bir yük olarak değil, azaltılması, ayrıştırılması ve geri kazanılarak değerlendirilmesi gereken değerli bir kaynak olarak görme zorunluluğumuz var. Çünkü doğaya bıraktığımız her atık, er ya da geç havamıza, suyumuza, toprağımıza ve dolayısıyla tüm yaşamımıza geri dönmektedir' ifadeleriyle sözlerini tamamladı.

Son olarak Kalçık, mevcut eksikliklerin şeffaf bir şekilde ele alınması, sorumlulukların ilgili tüm paydaşlar arasında adil bir şekilde paylaşılması ve atık yönetimi denetim süreçlerinin kamuoyuna açık bir biçimde yürütülmesi yönünde çağrıda bulundu.