Van'ın İklim Geleceği Mercek Altında: 2050 İçin Kritik Analiz

Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı (DAKA), Avrupa Birliği Ufuk Avrupa Programı çerçevesinde desteklenen “TRB2 İçin İklim Dirençliliği Yol Haritasının Geliştirilmesi Projesi” kapsamında hazırlanan “TRB2 Bölgesi İklim Değişikliği Risk ve Kırılganlık Analizi”nin tamamlandığını duyurdu. Bitlis, Hakkari, Muş ve Van illerini kapsayan bu kapsamlı rapor; 34 kurumdan 100 paydaşın katkıları ve bilimsel iklim verileri esas alınarak oluşturuldu. Çalışmada, 2050 yılına yönelik iklim projeksiyonları, tarımsal üretimde öngörülen verim kayıpları ve bölgenin karşı karşıya olduğu iklimsel riskler detaylı bir şekilde ele alındı.

Raporda, TRB2 Bölgesi'nin öncelikli iklimsel tehlikeleri arasında kuraklık, aşırı sıcak hava dalgaları, kentsel ısı adası etkisi, şiddetli yağışlar, sel ve taşkınlar ile ağır kış koşulları sıralandı. Risk değerlendirmesine göre, kuraklık 'yüksek risk' kategorisinde yer alırken, aşırı sıcaklıklar, şiddetli yağışlar ve ağır kış koşulları 'orta risk' kategorisinde sınıflandırıldı.

2030-2050 dönemine ilişkin projeksiyonlarda, kuraklık ve aşırı sıcaklıkların hem şiddetinin hem de görülme sıklığının artacağı öngörülüyor. Aynı dönemde şiddetli yağış ve taşkın olaylarında da artış beklenirken, ağır kış koşulları, don ve çığ olaylarının görülme olasılığının uzun vadede azalacağı tahmin edildi.

Van'a Özgü 2050 İklim Projeksiyonları

Raporda Van iline özgü 2050 iklim projeksiyonları incelendiğinde, sıcaklık artışı ve yağış miktarındaki düşüş dikkat çekici bulundu. 2021-2025 dönemi ile 2046-2050 döneminin kıyaslandığı analizde, Van'da ortalama minimum sıcaklığın yaklaşık 1,5 derece, ortalama maksimum sıcaklığın ise 1,7 derece artış göstereceği belirtildi.

Aynı projeksiyonlara göre, Van'da yıllık yağış miktarının 345,1 milimetreden 283,2 milimetreye gerileyerek yüzde 17,9 oranında azalması bekleniyor. Referans evapotranspirasyon miktarının ise bin 206,2 milimetreden bin 269,5 milimetreye yükselerek yüzde 5,2 artacağı hesaplandı. Yağış miktarındaki azalma ve buharlaşma-terleme miktarındaki artışın, toprak nemi ve tarımsal su ihtiyacı üzerinde önemli bir baskı oluşturabileceği değerlendirmelere yansıdı.

Tarımsal Üretimde Beklenen Verim Kayıpları

Tarımsal kuraklık riskinin detaylı bir şekilde değerlendirildiği raporda, sulama yetersizliği ve yağışa bağımlı üretim koşulları altında bazı ürünlerde potansiyel verim kayıpları hesaplandı. 2050 yılına yönelik tahminlerde, şeker pancarında yüzde 21, buğdayda yüzde 10 ve mısırda ise yüzde 34 oranında verim kaybı öngörülüyor. Ayrıca, sulama kaynaklarının yetersiz kalması durumunda, değerlendirilen başlıca tarım ürünlerinde toplam potansiyel gelir kaybının 160 milyon doları aşabileceği ifade edildi.

Van özelinde gerçekleştirilen buğday sulama örneklemesi, yıllık net sulama ihtiyacının 2021-2025 dönemindeki 488 milimetreden 2046-2050 döneminde 574 milimetreye yükseleceğini gösterdi. Bu artışın yaklaşık yüzde 17,7 olduğu ve sulama ihtiyacının en yüksek olduğu ayların mayıs ve haziran olduğu kaydedildi.

Sel, Taşkın ve Kış Koşulları Değerlendirmesi

Raporda TRB2 Bölgesi'nde geçmiş yıllarda yaşanan sel ve taşkın olayları da incelendi. Tarihsel olayların değerlendirilmesinde, özellikle hızlı kar erimesi, eğimli havzalar ve drenaj sistemlerindeki yetersizliklerle birlikte 24 saat içinde yaklaşık 40-50 milimetre yağışın taşkınlara yol açabildiği belirlendi.

Ağır kış koşullarına ilişkin projeksiyonlarda ise, 2050 yılına kadar günlük kar yağışının 6 santimetreyi ve 25 santimetreyi aşma olasılığının mevcut koşullara kıyasla yaklaşık yüzde 2-4 oranında azalması beklenmektedir. Kar yağışındaki bu değişimin Van Gölü Kapalı Havzası'nın su dengesi üzerinde de etkileri olabileceği belirtildi.

Çalışma, iklim değişikliğinin tarım, hayvancılık, enerji ve su temini, ulaşım, halk sağlığı ve yerleşim alanları üzerindeki potansiyel risklerini de değerlendirdi. Raporun, TRB2 Bölgesi'nde iklim değişikliğine uyum planlaması, öncelikli risklerin belirlenmesi ve iklim dirençliliğine yönelik yatırım çalışmalarına rehberlik etmek amacıyla hazırlandığı bildirildi.